Ungt fólk með ákall til fullorðinna

Stafræn velferð eitt af stærstu lýðheilsumálum samtímans

Málþingið, sem bar yfirskriftina Líttupp – Vertu með í að skapa heilbrigðara samfélag á netinu!, var haldið í tilefni Miðlalæsisvikunnar og Evrópuársins um stafræna borgaravitund. Netvís – Netöryggismiðstöð Íslands, Samráðshópur um Evrópuár stafrænnar borgaravitundar og Tengslanet um upplýsinga- og miðlalæsi (TUMI) stóðu að málþinginu með stuðningi Mennta- og barnamálaráðuneytisins.

Alma D. Möller heilbrigðisráðherra setti viðburðinn og minnti á að stafrænt umhverfi barna og ungmenna sé eitt af stærstu lýðheilsumálum samtímans. Í kjölfarið flutti Janice Richardson, alþjóðlegur sérfræðingur og brautryðjandi í miðlalæsi, erindi þar sem hún lagði áherslu á mannmiðaða tækni, virka þátttöku og sameiginlega ábyrgð samfélagsins í stafrænum heimi.

Íslenskir sérfræðingar og fagfólk úr ólíkum áttum tóku einnig til máls og fjölluðu um allt frá áskorunum í menntakerfinu til mannvænnar tækniþróunar og mikilvægi foreldrasamstarfs. Umræðurnar endurspegluðu fjölbreytt sjónarhorn en þær áttu eitt sameiginlegt: Sama hvar við störfum í kerfinu, þá berum við öll ábyrgð á að styðja við ungt fólk og skapa öruggt rými fyrir það að vaxa, læra og þroskast.

Vilja geta haft áhrif á reglur sem snerta þau sjálf

Ein rödd skar sig þó skýrt úr yfir daginn – rödd ungmennanna. Af hugrekki og einlægni minntu þau á að þau væru ekki vandamálið, heldur hluti af lausninni.

„Við erum fyrsta kynslóðin sem elst upp í heimi þar sem raunveruleg samskipti víkja fyrir skjám,“ segir Úlfhildur Elísa Hróbjartsdóttir, jafningjafræðari hjá Hinu Húsinu. „Það er ekki sanngjarnt að ætlast til þess að við finnum allar lausnirnar sjálf.”

Þau bentu á að þótt þau séu oft til umræðu sem hópur sem þurfi vernd, fái þau sjaldan raunverulegt tækifæri til að hafa áhrif á ákvarðanir sem varði þau sjálf. Það þurfi að breytast.

„Mér finnst fullorðnir oft ákveða einhverjar reglur og svo eigum við að segja annað hvort já eða nei en svo skiptir mjög litlu máli hvað við segjum því það er bara búið að taka ákvörðunina,” segir Snædís Gróa Björgvinsdóttir, fulltrúi í ungmennaráði Samfés.

Kalla eftir aukinni fræðslu sem endurspeglar raunveruleika þeirra

Á málþinginu var einnig rætt mikið um fræðslu um netöryggi sem er, að mati ungmennanna, oft einsleit og yfirborðskennd. Þau segjast vilja fá meira af hagnýtri fræðslu þar sem farið er dýpra í efnið – fræðslu sem er í takt við tímann, endurspeglar raunveruleika þeirra og tekur á þeim áskorunum sem þau standa raunverulega frammi fyrir.

„Mér finnst fræðslan sem ég hef fengið um samfélagsmiðla og símanotkun alltaf vera það sama…Það er eiginlega aldrei verið að útskýra stærri myndina,” segir Snædís.

„Ekki tala við ókunnuga. Ekki trúa öllu sem þú sérð á netinu. Maður er búinn að heyra þetta síðan maður var sex ára með takkasíma,” bætir Athena Freyja Eyfeld Sólveigardóttir, fulltrúi í ungmennaráði Samfés, við.

Ungmennin vilja lifandi samtal – rými til að spyrja, efast og ræða málin af hreinskilni í öruggu umhverfi. Þar skiptir vönduð fræðsla sköpum, fræðsla sem byggir á rannsóknum, gagnkvæmu trausti og jafnræði – fræðslu sem leggur áherslu á opið samtal og valdeflingu, fremur en hræðsluáróður eða boð og bönn. Málþingið vakti athygli og fékk umfjöllun í íslenskum fjölmiðlum, sem undirstrikar að umræðan um stafræna velferð er samfélagsmál sem snertir okkur öll. Unga fólkið hefur talað. Nú er kominn tími fyrir okkur hin að taka ábyrgð, mæta þeim af virðingu og sýna þeim raunverulegan stuðning.