Ný skýrsla: Lýðræði og skautun – Upplifun fólks af áróðri og viðhorf til mismunandi hópa

Tæpur helmingur hefur miklar áhyggjur af áróðursherferðum erlendra ríkja hér á landi. Mikill meirihluti segjast hafa orðið var við áróðursherferðir erlendra ríkja á sl. 12 mánuði og af þeim urðu lang flestir varir við slíkt á Facebook. Helmingur segist vel undirbúin til þess að sjá í gegnum áróðursherferðir erlendra ríkja hér á landi. Þá sagðist rúmur þriðjungur hafa miklar áhyggjur af því að áróðursherferðir erlendra ríkja gætu haft áhrif á kosningar eða þjóðaratkvæðagreiðslur hér á landi í náinni framtíð. 

Þetta kemur fram í nýrri skýrslu Fjölmiðlanefndar og Netvís um upplifun fólks af áróðri og viðhorf til mismunandi hópa. Skýrslan byggir á niðurstöðum könnunar Maskínu fyrir Fjölmiðlanefnd sem lögð var fyrir í nóvember 2025. 

Flestir hafa orðið varir við áróðursherferðir 

Mikill meirihluti, eða 76% þátttakenda, sagðist hafa orðið var við áróðursherferðir erlendra ríkja hér á landi sem reyna að grafa undan samfélagslegu trausti og lýðræðislegum gildum á undanförnum 12 mánuðum.  

Af þeim sögðust 74,4% hafa orðið vör við slíkt á Facebook, sem er langalgengasti vettvangurinn. Þá töldu 50,5% þátttakenda sig vel undirbúna til að sjá í gegnum slíkar herferðir. Skýr kynslóðamunur kemur fram hér, þar sem yngri þátttakendur telja sig betur í stakk búna til að sjá í gegnum slíkt en eldri þátttakendur. 

Áhyggjur af áhrifum á lýðræði 

Rúmur þriðjungur svarenda, eða 36,1%, sagðist hafa miklar áhyggjur af því að áróðursherferðir erlendra ríkja gætu haft áhrif á kosningar eða þjóðaratkvæðagreiðslur hér á landi í náinni framtíð.  

Rétt er að taka fram að spurningakönnunin var lögð fyrir þátttakendur áður en ríkisstjórn Íslands tilkynnti um að dagsetning fyrir fyrirhugaða þjóðaratkvæðagreiðslu um áframhaldandi aðildarviðræður að ESB lægi fyrir. 

Hópar samfélagsins 

Skýrslan varpar einnig ljósi á viðhorf fólks til ólíkra hópa samfélagsins. Niðurstöður sýna að ákveðnir hópar vekja sterk neikvæð viðbrögð hjá hluta svarenda, og í sumum tilvikum hefur slík afstaða aukist frá fyrri mælingum.  

Kynslóðabil þegar kemur að trú á eigin færni og trausti til gervigreindar 

Tæpur helmingur þátttakenda, eða 46,9%, telur sig geta aðstoðað vin eða fjölskyldumeðlim við að nota gervigreind. Töluverður munur er á afstöðu þátttakanda eftir aldri; yngri hafa mun meiri trú á eigin getu til að aðstoða aðra en þeir sem eldri eru. 

Eldri svarendur bera jafnframt minna traust til upplýsinga sem fengnar eru úr gervigreindarforritum en yngri. Rúmur helmingur þeirra sem eru 60 ára og eldri segjast bera lítið eða ekkert traust til slíkra upplýsinga, en hlutfall þátttakenda á aldrinum 18-39 ára sem tók sömu afstöðu er hins vegar 29,6%. 

Skýrsluna í heild sinni má nálgast með því að smella hér